Wystawy
17.04.2023–8.01.2024

Wystawa "Wokół nas morze ognia. Losy żydowskich cywilów podczas powstania w getcie warszawskim"

Łuna nad płonącym gettem warszawskim - ujęcie z dachu kamienicy przy ul. Kredytowej 9 na rogu pl. Dąbrowskiego.
Łuna nad płonącym gettem warszawskim - ujęcie z dachu kamienicy przy ul. Kredytowej 9 na rogu pl. Dąbrowskiego, kwiecień 1943 r. Fot. Z. Borowczyk, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, dar Edwarda Borowczyka za pośrednictwem Haliny Kobyłeckiej

Ludzkim jest bać się, ludzkim jest cierpieć, ludzkim jest przeciwstawiać się złu. W 2023 roku zapraszamy na wystawę, którą wspólnie z Centrum Badań nad Zagładą Żydów pragniemy upamiętnić 80. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim.

  • 17 kwietnia 2023 – 8 stycznia 2024

19 kwietnia 1943 roku Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację getta w Warszawie. Kilkaset bojowniczek i bojowców żydowskiego podziemia odpowiedziało zbrojnym oporem. Wybuchło powstanie.

Pozostali mieszkańcy getta, około 50 tysięcy "cywilnych" Żydów przez wiele tygodni ukrywało się w kryjówkach i bunkrach. Pomimo rozpaczy, samotności, głodu, pragnienia i strachu walczyli o każdy kolejny "dzień, godzinę, minutę". Ich cichy opór był tak samo ważny, jak ten z bronią w ręku. Przez wiele dni pozostali nieuchwytni – zeszli do podziemi i nie podporządkowali się rozkazom Niemców. To o nich, o "nieuchwytnych", opowiada wystawa.

W kryjówce

Pokażemy, jak wyglądało codzienne życie w bunkrze, w jakich warunkach przebywano i z kim dzielono przestrzeń kryjówki, jak radzono sobie z rutynowymi czynnościami i potrzebami. Postaramy się "dotknąć" fizyczności bycia w bunkrze: ciemności, gorąca płonących murów, braku przestrzeni i powietrza, dźwięków, które często były jedynym sposobem pozyskania informacji o tym, co działo się na powierzchni.

Opowiemy o kształtowaniu się relacji między ukrywającymi się oraz o ich uczuciach i emocjach. Z jednej strony – o konfliktach, strachu, chwilach paniki, braku nadziei, poczuciu opuszczenia i zobojętnienia świata na ich los oraz świadomości przegranego życia; z drugiej – o potrzebie miłości, bliskości i sprawczości, o braniu odpowiedzialności za innych. Chęć życia, ocalenia siebie i swoich bliskich, tworzenie wspólnoty, której członkowie wspierają się i chronią się nawzajem, to także jeden ze sposobów sprzeciwiania się złu.

W obliczu śmierci

Wystawa, choć dotyczyć będzie historycznego czasu i wydarzeń, poruszy uniwersalne dylematy, postawy i uczucia, postawi pytania ważne we współczesnym świecie. Jak zachowujemy się w obliczu śmierci? Gdzie jest granica między walką o życie a poddaniem się? Co czują ludzie wyrzuceni poza nawias społeczeństwa, otoczeni obojętnością lub wzgardą, "tonący", jak pisało o sobie wielu bohaterów i bohaterek, dla których nie ma ratunku? W jaki sposób możemy sprzeciwić się złu, dać mu odpór? Czym jest obojętność i do czego prowadzi? Czy towarzyszy nam wstyd wobec bycia świadkiem cierpienia innych?

Głównym materiałem na wystawie będą świadectwa Żydów ukrywających się w bunkrach w getcie oraz po stronie aryjskiej. Wszystkie inne przedmioty, pamiątki zostały zniszczone, spalone. Dlatego słowa mają na tej wystawie szczególną moc i funkcję. Nie tylko przekazują przeżycia, emocje i doświadczenia ich autorów, ale stanowią także wyjątkowe świadectwo, często jedyny ślad, który pozostał po tych ludziach.

  • Kuratorka: Zuzanna Schnepf-Kołacz
  • Autorka koncepcji wystawy: Prof. Barbara Engelking
  • Kuratorka organizacyjna: Agata Polak
  • Projekt scenografii: Małgorzata Szczęśniak, Saskia Hellmann
  • Pejzaż dźwiękowy: Paweł Mykietyn
  • Scenariusz i reżyseria słuchowiska: Wawrzyniec Kostrzewski
  • Key Visual: Marcin Wicha, Tomasz Frycz
  • Projekt oświetlenia: Dariusz Adamski
  • Instalacja artystyczna: Joanna Rajkowska
  • Mapy: Paweł Weszpiński
  • Animacja: Bartosz Konieczny
  • Kwerendy: Katarzyna Wąs, Marta Janiszewska-Stefanek
  • Konsultacje: Mikołaj Grynberg, Agnieszka Haska, Marta Janczewska, Barbara Kirshenblatt-Gimblett, Piotr Kowalik, Jacek Leociak, Dariusz Libionka, Krzysztof Persak, Alina Skibińska, Dariusz Stola