Kadr cierpienia. Pokaz specjalny "Getta" Marka Oberländera

Po raz pierwszy pokazujemy pracę Marka Oberländera "Getto" (1955) – monumentalną kompozycję, która przez ponad 70 lat nie była prezentowana publicznie.

Zdjęcia

Fryz "Getto" Marka Oberländera. Fot. M. Starowieyska / Muzeum Historii Żydów Polskich
Fryz "Getto" Marka Oberländera. Fot. M. Starowieyska / Muzeum Historii Żydów Polskich
Fryz "Getto" Marka Oberländera. Fot. M. Starowieyska / Muzeum Historii Żydów Polskich
Fryz "Getto" Marka Oberländera
Marek Oberländer z żoną Haliną w pracowni na ul Solnej. W tle "Sen o Goldfadenie". Fot. Archiwum Emigracji Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu

Fryz pozostawał nieznany szerokiej publiczności. Dopiero teraz – po raz pierwszy od momentu powstania – zostanie zaprezentowany w Muzeum POLIN. Ze względu na delikatność pracy ekspozycja potrwa tylko dwa miesiące.

Marek Oberländer milczał o swoich doświadczeniach z czasu II wojny światowej. Jak pisał jego przyjaciel, Bohdan Czeszko:

Zatrzasnął to wszystko przed obcymi na siedem spustów.

To, czego nie potrafił wypowiedzieć, zamknął w ponad czterometrowej kompozycji. Kuratorka pokazu specjalnego "Kadr cierpienia", dr Natalia Romik porównuje pracę Oberländera z "Guerniką" Pabla Picassa – ze względu na skalę i sposób przedstawienia zbiorowego doświadczenia.

Fryz został wykonany na kartonie tuszem i gwaszem (kryjącą farbą wodną). Przedstawia, ukazane w intensywnej kolorystyce, nagie sylwetki uchwycone w gestach rozpaczy. Forma fryzu od wieków służyła opowiadaniu o wydarzeniach doniosłych; tutaj zostaje wykorzystana do ukazania doświadczenia Zagłady jako zapisanego w obrazie świadectwa.

Wideopodcast "Kadr cierpienia"

Pokazowi towarzyszy panel dyskusyjny online – wideopodcast "Kadr cierpienia". Eksperci – dr hab. Luiza Nader, historyczka sztuki, dr Piotr Słodkowski, historyk sztuki, autor biografii Marka Oberländera, dr Agata Pietrasik, historyczka sztuki i wykładowczyni – przyglądają się m.in. twórczości Oberländera i sposobom przedstawiania Zagłady w sztukach wizualnych. Rozmowę prowadzi kuratorka pokazu dr Natalia Romik.

Dzieło Marka Oberländera pochodzi ze zbiorów kolekcjonerki i historyczki sztuki Krystyny Czartoryskiej i znajduje się w depozycie Muzeum POLIN.

Marek Oberlander. "Kadr cierpienia"

Kuratorka: dr Natalia Romik
Projekt wystawy: Piotr Jakoweńko, Sebastian Kucharuk
Kuratorka organizacyjna: Anna Rechentiuk-Tyszka
Realizacja wystawy: IKG Aleksander Sieklicki
Kierowniczka Działu Wystaw: Joanna Fikus
Inwentaryzatorki: Aneta Jasionek, Aniela Mikuła
Konserwatorki: Agnieszka Cyrulik, Weronika Gąsior, Erika Krzyczkowska-Roman
Autor tekstu na wystawie: Piotr Rogacz
Redakcja i korekta tekstów: Marta Markowska
Tłumaczenie: Zofia Sochańska
Promocja wystawy: Olga Kaliszewska, Karolina Kuta, Nina Nowakowska
Projekt plakatu wystawy: Rafał Grunt

Informacje o dostępności wydarzenia

Sala ekspozycyjna (poziom 0)

Brak progów i barier architektonicznych.
Wejście przez automatyczne, przesuwne drzwi szklane z nadrukiem.
Dostępne tyflografiki, audiodeskrypcje.
Możliwość bezpłatnego wypożyczenia mobilnych krzesełek, naszyjnej pętli indukcyjnej i słuchawek wygłuszających na czas zwiedzania.
W pobliżu: toaleta dostępna, z systemem przywoławczym i przewijakiem; oznaczenia wypukłe i w alfabecie Braille’a.

Marek Oberländer urodził się w 1922 roku w żydowskiej rodzinie w Szczerzcu niedaleko Lwowa. W czasie II wojny światowej znalazł się na terenach zajętych przez Związek Radziecki. Został wcielony do Armii Czerwonej, a później trafił do obozów pracy w głębi ZSRR. Wojnę przeżył jako jedyny z rodziny. Po jej zakończeniu bezskutecznie szukał bliskich, którzy zginęli podczas likwidacji getta i w obozach zagłady. Po powrocie do Polski studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Temat Zagłady pojawił się w jego sztuce już na początku lat 50. Artysta podejmował go m.in. w obrazie "Głód w getcie" (1953) oraz w cyklu grafik "Nigdy więcej getta" (1954). Był także jednym z inicjatorów głośnej wystawy młodych artystów "Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi" w warszawskim Arsenale w 1955 roku. Pokazany tam obraz "Napiętnowani" stał się jednym z najczęściej komentowanych dzieł wystawy i mocnym głosem pokolenia sprzeciwiającego się powojennym ograniczeniom sztuki.

Twórczość Oberländera była głęboko zakorzeniona w osobistym doświadczeniu wojny i utraty najbliższych. Artysta powracał do pamięci o ofiarach oraz do prób zrozumienia ludzkiej kondycji po tragedii.

Wydarzenie odbywa się w ramach programu towarzyszącego akcji społeczno-edukacyjnej Żonkile upamiętniającej wybuch powstania w getcie warszawskim.

Logotypy organizatorów i partnerów pokazu specjalnego "Getta" Marka Oberlandera