Zmieniały świat kultury, nauki i życia społecznego, a wiele z nich wciąż pozostaje mało znanych. Odkryj historie 13 niezwykłych kobiet żydowskiego pochodzenia, których dokonania na trwałe wpisały się w polskie dziedzictwo. To opowieści o talencie, odwadze i wpływie, który przetrwał pokolenia.

Od lutego 2026 roku, w partnerstwie z Fundacją Konrada Adenauera, realizujemy projekt "Upowszechnianie historii polskich Żydówek poprzez wysokozasięgowe działania online".

W ramach projektu na portalu Wirtualny Sztetl publikujemy opracowane przez ekspertów biogramy inspirujących kobiet, ukazujące ich osiągnięcia, losy i wkład w rozwój wspólnego dziedzictwa. Herstorie pokazujemy także w mediach społecznościowych muzeum.

Jest on kontynuacją projektu Polskie Żydówki dla Niepodległej, którego partnerem w 2024 r. była Fundacja Totalizatora Sportowego. Opublikowaliśmy wówczas 24 biogramy wybitnych kobiet.

Nowy cykl rozpoczęliśmy biografią Franciszki Mannówny, charyzmatycznej tancerki, która rzuciła wyzwanie SS. Wstępowała w teatrach rewiowych, operetkach i filmach. Była u szczytu kariery gdy wybuchła II wojny światowa. Trafiła do getta warszawskiego, gdzie została oskarżana o współpracę z Niemcami. W 1943 r. znalazła się w obozie zagłady Auschwitz-Birkenau. Tam według relacji – w dramatycznych okolicznościach, w przebieralni przy wejściu do komór gazowych zastrzeliła niemieckiego oficera SS.

Herstorie, które znajdziesz na sztetl.org.pl

Wśród postaci kobiecych, których historię życia już można przeczytać na portalu Wirtualny Sztetl, znalazły się:

• Halina Szenicer Rotstein – lekarka, która zapłaciła najwyższą cenę za wierność swojemu powołaniu. W czasie okupacji niemieckiej w getcie pracowała w Szpitalu na Czystem. Mogła się uratować a oddała swój "numerek życia" innej osobie. Zginęła w obozie zagłady w Treblince, zostając do końca ze swoimi pacjentami.
• Henryka Frenklowa – wybitna pediatra, stworzyła pierwszy w Łodzi oddział szpitalny dla niemowląt, ordynatorka szpitala dziecięcego Anny Marii w Łodzi, długoletnia wiceprzewodnicząca Łódzkiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego.
• Wiera Gran – pieśniarka, artystka kabaretowa. Miała świat u stóp – aż jedna plotka zniszczyła jej życie. To historia jak z filmu: wielka sława, wojna, miłość, oskarżenia i samotny koniec w Paryżu.

Kolejne herstorie, które wkrótce ukażą się na portalu Wirtualny Sztetl

• Łucja Kipowa – działaczka niepodległościowa i społeczna, członkini Polskiej Organizacji Wojskowej, odznaczona Medalem Niepodległości, siostra Janiny Mierzeckiej,
• Janina Mierzecka – fotografka, artystka grafik, odznaczona medalem na IV Międzynarodowej Wystawie Fotograficznej w Zurychu w 1934 r., siostra Łucji Kipowej,
• Sara Lipska – rzeźbiarka, malarka, projektantka mody i wnętrz,
• Estera Karp – malarka urodzona w rodzinie muzyków i fotografów w Skierniewicach, przedstawicielka École de Paris,
• Lola Szerszewska – poetka dwudziestolecia międzywojennego, tworząca w jidysz,
• Cecylia Edelman – działaczka, sekretarz kobiecej organizacji działającej przy Bundzie – JAF (Jidisze Arbeter Froj), matka Marka Edelmana,
• Róża Simchowicz – psycholożka, pedagożka, w getcie warszawskim zajmowała się dziećmi w ramach Centosu, Emanuel Ringelblum w Notatkach z getta pisał o niej "anioł na ziemi",
• Janina Regina Jankowska - polska architektka modernizmu, urbanistka, aranżerka i projektantka wnętrz, siostra architekta Marcina Weinfelda,
• Jadwiga Sławińska – architektka, profesor Politechniki Wrocławskiej, Ocalała z Zagłady.

Projekt "Upowszechnianie historii polskich Żydówek poprzez wysokozasięgowe działania online" współfinansowany jest przez Fundację Konrada Adenauera.