Spotkanie
26.05.2020 - online

Czytelnia POLIN online: Seweryna Szmaglewska "Dymy nad Birkenau"

Okładka książki Seweryny Szmaglewskiej "Dymy nad Birkenau"
fot. Wydawnictwo Prószyński

Książka "Dymy nad Birkenau" to jedno z najważniejszych świadectw losu więźniów i ofiar obozu Auschwitz-Birkenau i jednocześnie jedna z pierwszych literackich relacji z piekła na ziemi.

Nowe wydanie zawiera niepublikowane listy z obozu, rysunki Seweryny Szmaglewskiej tworzone w trakcie pisania oraz fragmenty najważniejszych recenzji oraz wypowiedzi samej autorki o książce. Z synem autorki, prof. Jackiem Wiśniewskim, w Czytelni POLIN online porozmawia Remigiusz Grzela. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa Prószyński. 

Seweryna Szmaglewska po aresztowaniu przez gestapo spędziła dwa i pół roku w obozie Auschwitz-Birkenau, gdzie doświadczyła wyczerpującej pracy fizycznej i kilku ciężkich chorób. Gdy w styczniu 1945 r. więźniów obozu pognano w marszu śmierci, udało jej się uciec. Od pierwszych dni wolności przystąpiła do opisania tego, co niewyobrażalne. Tak w ciągu kilku miesięcy powstał pierwszy dokument o nazistowskiej machinie zagłady. Książka ukazała się przed końcem 1945 roku.

"Pisałam w obawie, że hitlerowcy umiejący w mistrzowski sposób zacierać ślady swoich zbrodni zdołają zatrzeć je tak, by uniknąć kary. Pisałam jednym tchem, jak zeznanie świadka przed sądem, niemal akt oskarżenia, w przekonaniu, że uzupełniony innymi dowodami, natchnie on narody wolą unieszkodliwienia mordercy". - Seweryna Szmaglewska

"Ta książka jest spokojna i skupiona. Nie znajdziesz w niej tanich łez, lirycznej łatwizny, koniunkturalnej kalkulacji na efekt, na egzaltację, na histerię. Znajdziesz za to surowe w swej prostocie, przejmujące prawdą oskarżenie zbrodni, oskarżenie wypisane czarną smugą krematoryjnego dymu." - Wilhelm Mach

Seweryna Szmaglewska (1916-1992) - pisarka i jedyna Polka zaproszona do złożenia zeznań w procesie norymberskim. Przyszła na świat w Przygłowie, niedaleko Piotrkowa Trybunalskiego. Studiowała na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Łódzkim. Po wybuchy wojny wróciła do Piotrkowa, gdzie pracowała jako ratowniczka w szpitalu i uczyła na tajnych kompletach.

Osiemnastego lipca 1942 roku została aresztowana przez gestapo i przewieziona do obozu Auschwitz-Birkenau. 18 stycznia 1945 roku udało jej się uciec z marszu śmierci. Debiutowała w 1945 roku książką "Dymy nad Birkenau", w której opisała swoje obozowe przeżycia. W lutym 1946 książka została włączona jako materiał dowodowy przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze.

Przez lata była wiceprezesem Rady Naczelnej ZBoWiD. Opublikowała między innymi: "Zapowiada się piękny dzień" (1960), "Czarne stopy" (1960), "Niewinni w Norymberdze" (1972), "Dwoje smutnych ludzi" (1986). Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi i Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki I stopnia.

Remigiusz Grzela - dziennikarz, pisarz, dramaturg. Autor zbiorów rozmów "Rozum spokorniał", "Hotel Europa", "Wolne", "Obecność", wywiadów-rzek "Marian Kociniak. Spełniony", "Było, więc minęło. Joanna Penson – dziewczyna z Ravensbrück, kobieta Solidarności, lekarka Wałęsy", "To, co najważniejsze. Irena Jun i Stanisław Brudny", "Krafftówna w krainie czarów", książek reporterskich "Bagaże Franza K., czyli Podróż, której nigdy nie było" i "Wybór Ireny" (o łączniczce ŻOB-u Irenie Gelblum, która stała się włoską poetką Ireną Conti), a także powieści "Bądź moim Bogiem" i "Złodzieje koni".

Prof. dr hab. .Jacek Wiśniewski, syn Seweryny Szmaglewskiej - syn dwojga byłych więźniów Auschwitz Birkenau, urodzony w roku 1949, absolwent Instytutu Anglistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Doktorat nt. angielskich autobiografii i powieści autobiograficznych o Pierwszej Wojny Światowej obronił w roku 1976.

Jest autorem trzech książek o dwudziestowiecznej literaturze wojennej, brytyjskiej i amerykańskiej: "Mars and the Muse: Attitudes to War in 20th Century English Literature", "The Great Crusade: American Literature of the First World War" (obie w Wydawnictwach Uniwersytetu Warszawskiego) oraz "Edward Thomas: A Mirror of England" (Cambridge Scholars Publishing).

Pracował w kilku wyższych uczelniach w Polsce, był dziekanem Wydziału Neofilologii UW, wykładał też na uniwersytetach w Wielkiej Brytanii, USA i we Włoszech. Obecnie pracuje nad monografią życia i twórczości angielskiego poety romantycznego, Johna Clare'a, tłumaczy również jego utwory na język polski.