Spotkanie
3.11.2020 - online

Czytelnia POLIN online: Jan Borowicz "Pamięć perwersyjna. Pozycje polskiego świadka Zagłady"

Okładka książki Jan Borowicz "Pamięć perwersyjna. Pozycje polskiego świadka Zagłady"
fot. Muzeum Historii Żydów Polskich

Gościem pierwszego listopadowego spotkania w cyklu Czytelnia POLIN będzie Jan Borowicz, autor książki "Pamięć perwersyjna. Pozycje polskiego świadka Zagłady".

  • 3 listopada (wtorek), g. 19.30
  • UWAGA: film to zarejestrowane spotkanie na żywo, na początku nagrania może być dłuższy czas cisza
Transkrypcja spotkania >>


Książka stanowi propozycję teoretyczną w obrębie badań polskiej pamięci o Zagładzie i badań by-standerów  i świadków Zagłady. Używając pojęć psychoanalitycznych, autor opisuje perwersyjne mechanizmy i charakter polskiej pamięci działające w reprezentacjach Holokaustu, w których przedostaje się to, o czym najtrudniej pamiętać: przyjemność czerpaną ze zbrodni, identyfikację ze sprawcą przemocy, potężny lęk przed zemstą, przyjmowanie pozycji ofiary.

Dotychczasowe psychoanalityczne badania pamięci nie potrafiły ująć tych doświadczeń, ponieważ były skupione na problematyce żałoby, melancholii, wyparcia i utraty. Doświadczenia historyczne polskich świadków Zagłady - inne niż na zachodzie Europy - mają odmienne konsekwencje dla tożsamości i pamięci, znacznie trudniej jest uwolnić się od bezpośrednich wspomnień skrajnej przemocy. Uwzględnienie specyfiki pozycji polskiego świadka pozwala na włączenie nowego ujęcia do współcześnie rozwijającego się nurtu badań pamięci i świadków Zagłady.

Z Janem Borowiczem rozmawiać będzie Justyna Kowalska-Leder.

Jan Borowicz − kulturoznawca i psychoterapeuta psychoanalityczny, pracownik Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Interesuje się teorią psychoanalityczną i badaniami polskiej pamięci. Autor książki „Nagość i mundur. Ciało w filmie Trzeciej Rzeszy” (2015) i współautor książki „Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej” (2017).

Justyna Kowalska-Leder – wykładowczyni w Instytut Kultury Polskiej, Uniwersytet Warszawski, gdzie kieruje pracami Zespołu Badań Pamięci o Zagładzie, a także Zakładu Historii Kultury. Autorka monografii „Doświadczenie Zagłady z perspektywy dziecka w polskiej literaturze dokumentu osobistego”, redaktorka i współautorka książki „Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej”. Ostatnio ukazała się jej książka „«Nie wiem, jak ich mam cenić…» Strefa ambiwalencji w świadectwach Polaków i Żydów”.

"Pamięć perwersyjna. Pozycje polskiego świadka Zagłady" to książka, z którą warto dyskutować i rozmowa ta jest pasjonująca, a jej stawka wysoka. Debatujemy o kategoriach bardzo istotnych dla zrozumienia polskiej kultury i społeczeństwa. Przyglądamy się pracy budowania narzędzi krytycznych. Próbujemy wraz z autorem wyczytywać subtelne treści z wybieranych do rozważań tekstów kultury. Zyski poznawcze są bezdyskusyjne. Przyjemność lekturowa – nie ulega żadnej wątpliwości: to świetnie napisana książka.
prof. Roma Sendyka

Książka Jana Borowicza porusza podstawowy dla współczesnej debaty w humanistyce polskiej problem przedstawiania świadków Zagłady. Wnosi do tej debaty nową, obiecującą perspektywę i propozycję teoretyczną, która wydaje się znakomicie rozprowadzać stanowiska, określające najbardziej intensywne spory w sprawie. (…) Opisana przez autora pamięć o postawach Polaków wobec Zagłady lepiej da się wytłumaczyć za pomocą rozwiniętego w książce psychoanalitycznego pojęcia perwersji, niż przy pomocy już skonwencjonalizowanych pojęć reakcji na traumę – w postaci żałoby, melancholii, wyparcia czy przepracowania.
prof. Andrzej Leder