Celem projektu było uświadomienie odbiorcom, jakie zagrożenia niesie antysemityzm dla społeczności żydowskiej i dla całego społeczeństwa, edukacja na temat form, jakie przybiera i dostarczenie narzędzi pomocnych w jego rozpoznawaniu i zwalczaniu. W ramach projektu w latach 2023–2025 roku zorganizowaliśmy 87 szkoleń, w których wzięły udział 2273 osoby: urzędniczki i urzędnicy, funkcjonariuszki i funkcjonariusze Policji i Straży Granicznej, strażniczki i strażnicy miejscy z Warszawy i Krakowa, nauczyciele i nauczycielki oraz przedstawiciele mediów i środowisk prawniczych.
Szkolenia prowadzone były na ogół przez dwuosobowe zespoły. Większość miała krótką, kilkugodzinną formułę, żeby osoby chcące w nich uczestniczyć mogły znaleźć na nie czas w godzinach pracy. Trzy szkolenia (dla dziennikarek i dziennikarzy) miały formę dwudniową; dwa (dla nauczycielek i nauczycieli) – formę dłuższego 5,5 tygodniowego kursu łączącego formę stacjonarną i e-learning. Wydarzenia miały miejsce zarówno w siedzibach organizacji partnerskich, jak i w terenie, między innymi w komendach wojewódzkich policji, jednostkach straży granicznej, na uniwersytetach. Odwiedziliśmy w sumie 26 miejscowości na terenie Polski, niektóre z nich – kilkakrotnie.
Forma ewaluacji →
Omówienie wyników →
Ankietę uzupełniło 260 na 2273 uczestników (11,43%), w tym 23% pracowników urzędów, 21% przedstawicieli mediów, 9% funkcjonariuszy policji i innych służb porządku publicznego i zaledwie 4% przedstawicieli środowisk prawniczych oraz 3% nauczycieli i nauczycielek.
Z możliwości dodania komentarza na temat odbytego szkolenia skorzystało 86 osób.
Tematyka, metodologia, czas trwania →
Zdecydowana większość – 91% ankietowanych – oceniła szkolenia bardzo dobrze: na 4 lub 5 punktów. Wysoko oceniano zarówno dobór treści szkolenia adekwatnie do sytuacji zawodowej uczestników (ocena 4/5 lub wyższa w 79% przypadków), jak i metodologię (ocena 4/5 lub wyższa w 86% przypadków).
W komentarzach odnoszących się do tematyki, metodologii i czasu trwania szkolenie określano jako "merytoryczne, przydatne i przeprowadzone w świetnej atmosferze". Jako atut uczestnicy wymieniali formę warsztatową i jej połączenie ze zwiedzaniem wystaw (stałej oraz – w przypadku przedstawicieli mediów – czasowej "(Po)żydowskie" i cmentarza żydowskiego) oraz angażowanie uczestników w wyszukiwanie informacji na wystawie. Pozytywnie oceniano prowadzenie szkolenia przez dwie osoby, które uzupełniały się nawzajem. Docenione zostało rozpoczęcie szkolenia od pojęć ogólnych, wprowadzających w temat dyskryminacji.
W grupie pracowników urzędów i funkcjonariuszy służb porządku publicznego ocena adekwatności tematów do potrzeb uczestników była niższa niż czasu trwania szkolenia i metodologii. Może to wynikać z kwestii zasygnalizowanych w kilku komentarzach w tych grupie: zarówno urzędnicy, jak i funkcjonariusze wspominali, że zabrakło im przykładów z ich praktyki zawodowej i bardziej rozbudowanej części dotyczącej reagowania na dyskryminację i antysemityzm. Kilku ankietowanych wyraziło potrzebę pogłębienia tematyki, wprowadzenia większej ilości danych i informacji. Wśród innych wątków, które wedle ankietowanych należałoby rozwinąć, były te dotyczące historii antysemityzmu, rozwijania się stereotypów i uprzedzeń, chociaż w innych komentarzach badani stwierdzali, że części historycznej poświęcano zbyt wiele uwagi.
83% badanych oceniło, że czas trwania szkoleń był dla nich odpowiedni, przy czym wśród przedstawicieli mediów, którzy brali udział w szkoleniach dwudniowych, nikt nie ocenił czasu trwania poniżej 4/5. Natomiast w pozostałych grupach, biorących udział w szkoleniach kilkugodzinnych, pojawiały się również oceny niższe (9% pracowników urzędów i 21% funkcjonariuszy służb porządku publicznego oceniło czas trwania szkolenia na 3/5 i niżej).
Z możliwości dodania komentarza na temat odbytego szkolenia skorzystało 86 osób.
Wzrost wiedzy i umiejętności →
W kolejnej części ankietowani oceniali, czy dzięki udziałowi w szkoleniu zyskali większą wiedzę na temat antysemityzmu i innych form dyskryminacji, świadomość skali tego zjawiska, umiejętność identyfikowania go i reagowania oraz współpracy w tym zakresie.
Wzrost wiedzy na temat antysemityzmu i świadomości jego wagi były oceniane wysoko. Ponad połowa badanych wystawiła w tych kategoriach oceny 4/5 lub wyższe.
W przypadku wzrostu umiejętności identyfikowania przypadków antysemityzmu, reagowania i współpracy w tym zakresie można zaobserwować różnice między grupami: prawie wszyscy przedstawiciele mediów, którzy wypełnili ankietę, wysoko ocenili wzrost umiejętności i współpracy, tylko jedna osoba oceniła te kategorie nieco niżej – na 3/5.W grupie urzędników i funkcjonariuszy służb porządku publicznego odpowiedziało tak między 34 a 46% badanych. Może to wynikać z faktu, że w przypadku tych dwóch grup szkolenia trwały krócej, co wpływało na dobór treści i możliwość rozwinięcia niektórych wątków.
W komentarzach wskazywano, że "szkolenie uzupełniło wiedzę i sposób postrzegania zjawisk związanych z dyskryminacją osób i grup wyznaniowych". Kika osób skomentowało, że szkolenie wzmocniło wiedzę i umiejętności, które już posiadali i wykorzystywali, więc nie wpłynęło znacząco na ich zwiększenie, a raczej je uzupełniło.
Wiedza i umiejętności prowadzących →
Wśród wszystkich grup była to najwyżej oceniana kategoria. 97% osób (97% urzędników, 99% funkcjonariuszy służb porządku publicznego i 100% dziennikarzy) oceniło wiedzę trenerów dobrze i bardzo dobrze, a tylko dwie osoby przyznały w tej kategorii 3/5 punktów. Kompetencje również zostały ocenione bardzo wysoko – 94% ankietowanych wystawiło prowadzącym ocenę 4/5 i wyższą. 93% ankietowanych oceniło, że prowadzący skutecznie lub bardzo skutecznie zachęcali uczestników do aktywnego udziału w szkoleniu i dyskusji. Doceniano wysoki poziom merytoryczny, "ciekawy, aktywny i wyczerpujący sposób" przekazywania treści, różnorodność ćwiczeń i przyjazną atmosferę.
Wpływ szkolenia na postrzeganie tematu, umiejętność reagowania, pracę i życie codzienne →
87% badanych zadeklarowało, że będzie wykorzystywać zdobytą wiedzę i umiejętności w życiu prywatnym i zawodowym. 74% uznało, że zmienił się ich sposób postrzegania tematu i wyraziło przekonanie, że dzięki szkoleniu zareagują inaczej w sytuacji zetknięcia z antysemityzmem i dyskryminacją.
Również w tej kategorii widać różnice między grupami: w przypadku urzędników i funkcjonariuszy blisko 50% wystawiło oceny 5/5, około 40% natomiast – 4/5. W przypadku dziennikarzy ocenę 5/5 wystawiło natomiast ponad 70% badanych.
Jak wskazano w części dotyczącej wzrostu wiedzy i umiejętności, brak wpływu szkolenia na postrzeganie tematu i zmianę sposobu reagowania wśród urzędników i funkcjonariuszy może wynikać z faktu, że dla części osób uczestniczących tematyka szkolenia nie była nowa, a udział w nim pozwolił raczej ugruntować wiedzę i umiejętności, niż je pogłębić.
Podsumowanie →
Na podstawie wyników ankiet można stwierdzić, że edukowanie i uwrażliwianie przedstawicieli różnych grup zawodowych na temat antysemityzmu i innych form dyskryminacji jest wciąż bardzo istotne. Ważna wydaje się forma przekazywania wiedzy i umiejętności – jak sygnalizowano w komentarzach do ankiety, uczestnicy doceniali włączanie ich dyskusji i angażowanie w samodzielne wyszukiwanie informacji na wystawach muzealnych. Doceniony został również atut prowadzonych przez muzeum szkoleń, czyli możliwość połączenia formy warsztatowej ze zwiedzaniem wystawy i wykorzystania wiedzy historycznej do rozmowy o mechanizmach dyskryminacji i roli państwa w jej zapobieganiu. Z uwagi na niski procent udzielonych odpowiedzi, zwłaszcza w grupie nauczycieli i nauczycielek oraz przedstawicieli środowisk prawniczych, trudno na podstawie ankiet wyciągać wnioski dotyczące ewentualnych zmian w scenariuszach prowadzonych dla nich szkoleń. W przypadku urzędników i funkcjonariuszy, którzy sygnalizowali zbyt krótki czas szkolenia, można natomiast zastanowić się, na ile – ze względu na obowiązki służbowe uczestników – możliwe będzie wydłużenie czasu trwania warsztatów lub ich ułożenie w cykl, tak żeby poszczególne wątki mogły zostać odpowiednio omówione. Istotne wydaje się również wprowadzenie większej liczby przykładów z codziennej pracy urzędów i służb oraz pozostawienia czasu na przedyskutowanie sposobów reagowania na dyskryminację z uwzględnieniem aktualnych wydarzeń.
