Jak żydowskie społeczności w Europie Wschodniej wyobrażały sobie swoją przyszłość? Jednym z najważniejszych elementów tych debat była edukacja. Prezentowana seria webinarów wprowadzi  uczestników i uczestniczki do bogatego, a czasem konkurującego ze sobą świata edukacji dostępnego dla Żydów w XIX i na początku XX wieku.

Przyjrzymy się spektrum szkół – od syjonistycznych szkół hebrajskich i świeckich szkół jidysz w Polsce międzywojennej po szkoły państwowe, do których uczęszczały żydowskie dzieci. Na tych przykładach zobaczymy, jak szkolnictwo kształtowało codzienne życie, poczucie kulturowej przynależności oraz wyobrażenia o żydowskiej tożsamości. Kto zakładał te szkoły? Jakie wartości w nich promowano? I jak uczniowie ich doświadczali?

Seria webinarów jest organizowana przez YIVO Institute for Jewish Research oraz Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Inicjatywa ta towarzyszy naszej nowej wystawie czasowej "Moc słów. O językach żydowskich", która pokazuje, jak języki żydowskie rozwijały się na przestrzeni wieków i w różnych regionach. Opowiada także o tym, jak kształtowały kulturową, religijną i społeczną tożsamość społeczności żydowskich żyjących w diasporze.

Program serii webinarów

• 17 maja 2026

  Kamil Kijek: Czy można pogodzić Polskę z Ziemią Izraela/Palestyną? Edukacja hebrajska i żydowskie wizje przyszłości w Polsce międzywojennej

  Webinar omówi główne dylematy, przed którymi stały systemy edukacji hebrajskiej w Polsce międzywojennej, analizując programy nauczania oraz doświadczenia uczniów sieci szkół Tarbut, Szul-Kult, Jawne oraz szkół dwujęzycznych polsko-hebrajskich. Jakie kontrowersje, dyskusje i praktyki edukacyjne wiązały się z językiem hebrajskim? W jaki sposób różne sieci edukacji hebrajskiej oraz ich działacze godzili ideę emigracji i budowy żydowskiej ojczyzny narodowej w Palestynie/Ziemi Izraela z walką o lepszą przyszłość żydowskiej społeczności narodowej w Polsce?

  Kamil Kijek jest adiunktem oraz zastępcą dyrektora Katedry Judaistyki na Uniwersytecie Wrocławskim. Jego pierwsza książka "Dzieci modernizmu Świadomość kultura i socjalizacja polityczna młodzieży żydowskiej w II RP" ukazała się w 2017 roku. Był stypendystą wielu instytucji i fundacji, m.in. w the United States Holocaust Museum w Waszyngtonie, czy Gerda Henkel Foundation w the Wiener Wiesenthal Institute for Holocaust Studies.

• 24 maja 2026

  Aleksandra Jakubczak: Edukacja żydowska w nowoczesnej Europie Wschodniej przez pryzmat płci kulturowej

  W społeczeństwie żydowskim edukacja była kształtowana przez wyraźne podziały płciowe, które określały odmienne oczekiwania i ścieżki kształcenia dla chłopców i dziewcząt. Podczas gdy chłopcy byli zazwyczaj głównymi odbiorcami formalnej edukacji religijnej, edukacja dziewcząt była bardziej ograniczona i często miała charakter nieformalny. Jednak pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku zaczęły pojawiać się nowe możliwości edukacyjne dla żydowskich dziewcząt.

  Ten webinar skoncentruje się na szkołach zawodowych, które oferowały młodym Żydówkom praktyczne wykształcenie — często w zawodach takich jak krawiectwo — odzwierciedlając rosnące przekonanie, że praca kobiet jest niezbędna dla rodzin żydowskich stojących w obliczu wyzwań ekonomicznych.

  Aleksandra Jakubczak jest badaczką specjalizującą się w historii społecznej i gospodarczej Żydów Europy Wschodniej w XIX i XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet i migracji. W 2023 roku uzyskała stopień doktora na Uniwersytecie Columbia, a w 2024 roku była stypendystką w Center for Jewish Studies na Uniwersytecie Harvarda. Od 2022 roku pracuje jako historyczka w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie.

• 31 maja 2026

  Anna Szyba: Na barykady dla jidysz – szkoły CISZO w okresie międzywojennym

  Kiedy Centralna Żydowska Organizacja Szkolna (CISZO) została założona w 1921 roku podczas uroczystego spotkania w warszawskim kinie Apollo, rozpoczął się nowy rozdział w życiu wielu dzieci z ubogich rodzin drobnych handlarzy, rzemieślników i robotników. Po raz pierwszy, w ramach obowiązkowej edukacji państwowej, otrzymały one nie tylko możliwość zdobycia świeckiego wykształcenia, lecz także nauki w języku ich codziennego życia — jidysz. Czy jednak ta szansa mogła zostać w pełni zrealizowana w II Rzeczypospolitej i czy spełniła oczekiwania założycieli i działaczy organizacji, młodzieży oraz żydowskich rodziców?

  Anna Szyba jest kulturoznawczynią i tłumaczką. Bada metody pedagogiczne stosowane w szkołach Centralnej Żydowskiej Organizacji Szkolnej (CISZO) i obecnie współpracuje z United States Holocaust Memorial Museum. W przeszłości pracowała w Centrum Kultury Jidysz w Warszawie.

• 7 czerwca 2026

  Alicja Maślak-Maciejewska: Dzieci żydowskie w szkołach publicznych w Galicji

  Przed wybuchem I wojny światowej około sto tysięcy żydowskich dzieci uczęszczało do świeckich szkół podstawowych, a kolejne dziesięć tysięcy do szkół średnich. Większość z nich uczyła się w instytucjach nieżydowskich, gdzie stanowili mniejszość. Ten webinar analizuje doświadczenia szkolne tych dzieci: jak wyglądała ich codzienność? Czy miały możliwość pielęgnowania swojej żydowskiej tożsamości? I w jaki sposób szkoła publiczna wpłynęła na społeczność żydowską w Galicji?

  Alicja Maślak-Maciejewska jest badaczką specjalizującą się w historii społecznej i religijnej Żydów Europy Środkowej w XIX wieku, zwłaszcza w Galicji. Pracuje w Instytucie Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej najnowsza książka nosi tytuł "Poza chederem. Żydzi w galicyjskiej szkole publicznej" (2025).

Zapisy

• Zapisz się
• Webinary są bezpłatne

Cykl webinarów odbywa się w ramach Global Education Outreach Program.

Program odbywa się dzięki wsparciu Taube Philanthropies, William K. Bowes, Jr. Foundation, Libitzky Family Foundation i Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny.