Siemion Markowicz Dubnow urodził się w 1860 roku w Mścisławiu, w centrum strefy osiedlenia dla rosyjskich Żydów, w miejscu zetknięcia się tradycyjnej żydowskiej kultury w jej pierwotnym charakterze, z prądami modernizacji, które trwale miały zmienić oblicze rosyjskich Żydów w II połowie XIX stulecia. Jak wielu jemu podobnych - członków i twórców pierwszego pokolenia świeckiej żydowskiej inteligencji w Rosji, Dubnow odebrał tradycyjne wykształcenie i pierwsze lata jego życia osnute były wokół języka jidysz, którym posługiwał się w domu, oraz hebrajskiego - znanego ze sfery religijnej. W państwowej szkole żydowskiej nauczył się rosyjskiego, a potem już - jak wielu z jego pokolenia, samodzielnie przyswajał inne języki europejskie. Itinerarium Dubnowa obejmuje Petersburg i Odessę ale także Kowno, Berlin i Rygę. Wychowany w białoruskim sztetl – peregrynował po Rosji, a później Europie tworząc podstawy nowego myślenia o wspólnocie żydowskiej i pisząc aktualne do dziś rozprawy historyczne.

Jako historyk (dodajmy: samouk) - Dubnow uzyskał niekwestionowaną pozycję naukową nie tylko w Rosji. Wokół niego skupiało się środowisko nazywana ruskim wissenschaftem - w odróżnieniu od swojego niemieckiego, wcześniejszego o pół wieku pierwowzoru. Historia uprawiana przez Siemiona Markowicza miała nowy wymiar metodologiczny i niespotykaną dotychczas funkcję społeczną.

Dubnow uważał bowiem, że Żydzi są narodem i potrzebują swojej historii do lepszego zrozumienia więzów jakie łączą wszystkie odłamy i grupy podzielone religijnie i politycznie. Pisane przez niego teksty, a szczególnie wielka synteza dziejów Żydów - mają wymiar ponad instytucjonalny i ponadpaństwowy. Rdzeniem tych prac jest przekonanie o tym, że wszystkich Żydów łączą więzy narodowe, bez względu na miejsce, w którym zamieszkują. Integralną częścią jego filozofii historii był także silny nacisk na wpojenie czytelnikom świadomości podstawowych praw przynależnych Żydom mieszkającym choćby tylko w Rosji carskiej: swobody kulturowej i językowej oraz równego z innymi narodami miejsca w strukturach wielkiego imperium.

Dubnow był także skutecznym politykiem. Jego pozycja intelektualna i nowy, społeczny wymiar pisanej historii Żydów, szybko wybiły tego zdolnego historyka na widoczne miejsce w grupie żydowskiej inteligencji. Jego kontakty ze środowiskiem żydowsko-rosyjskich liberałów, polityków dumy i opozycjonistów carskiego reżimu, szybko wyniosło go do rangi ideologa rodzącego się ruchu fołkistowskiego oraz autora koncepcji autonomii narodowo-kulturalnej przystosowanej do warunków państwa carów.

Od początku XX wieku historyk ten silnie angażował się już nie tylko w tworzenie i prowadzenie prac środowisk naukowych, ale aktywnie wspierał swoim działaniem organizacje walczące o prawa Żydów, czy też dbające o ich bezpieczeństwo w obliczu pogromów.

Rządy bolszewickie nie napawały go optymizmem, podobnie jak sytuacja Żydów w międzywojennej Polsce. Emigrował w 1922 roku do Kowna, następnie do Berlina, gdzie kontynuował prace nad monumentalną syntezą dziejów Żydów.

W 1933 roku, po dojściu Hitlera do władzy, Dubnow wyjechał do Rygi, gdzie po zajęciu miasta przez Niemców trafił do getta. Tam, mimo podeszłego wieku wciąż zachęcał do pracy dokumentacyjnej. Został zastrzelony w grudniu 1941 roku. Miejsce jego pochówku pozostaje nieznane. Wciąż korzystamy z prac tego wybitnego historyka, a idee jego historii społecznej i sposób widzenia procesu dziejowego jakiego uczestnikami byli Żydzi, są nadal obecne w wielu współczesnych studiach z zakresu judaistyki.