W czerwcu 2026 roku przypada 100. rocznica urodzin Mariana Turskiego – byłego więźnia Auschwitz II-Birkenau, ocalałego z łódzkiego getta i marszów śmierci, historyka, dziennikarza, redaktora tygodnika "Polityka", współtwórcy Muzeum POLIN, człowieka dialogu, strażnika pamięci.
Fot. M. Jaźwiecki / Muzeum Historii Żydów Polskich
"Nie bądźcie obojętni, bo nawet się nie obejrzycie jak na was, jak na waszych potomków, jakieś Auschwitz nagle spadnie z nieba" – zdanie wypowiedziane przez Mariana Turskiego przed bramą śmierci obiegło cały świat. Zostawił słowa, które poruszają i zobowiązują.
W setną rocznicę urodzin Mariana Turskiego, zapraszamy na debaty, spotkania, warsztaty i wydarzenia edukacyjne organizowane, które nie tylko przypomną charyzmę i niespożytą energię naszego mentora, ale będą też próbą odpowiedzi na pytanie, jak dziś rozumieć odpowiedzialność za drugiego człowieka i pamięć o przeszłości.
Cykl debat historycznych z okazji 100. rocznicy urodzin Mariana Turskiego
- 9, 16, 18 czerwca (wtorki i czwartek), godz. 18:00
- Dom w Alejach – Dom Kultury Śródmieście, Aleje Jerozolimskie 2
- Wstęp wolny
Tygodnik "Polityka", Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie oraz Dzielnica Śródmieście m. st. Warszawy zapraszają na trzy spotkania z historykami, poświęcony życiu i dziedzictwu Mariana Turskiego, a także relacjom między doświadczeniem historycznym, pamięcią i odpowiedzialnością – jednostki i zbiorowości.
Czytelnia POLIN: "Nieobojętny. 100 portretów Mariana Turskiego"
- 10 czerwca (środa), godz. 18:00
- Hol główny (poziom 0)
- Wstęp wolny
"Nieobojętny. 100 portretów Mariana Turskiego" to książka pełna anegdot, ciepłych wspomnień i inteligenckiego humoru, a zarazem mądrych refleksji o odpowiedzialności, wspólnocie i granicach kompromisu. Z autorem książki Markiem Zającem oraz Joanna Turską rozmawiać będzie Jerzy Baczyński.
Finał pierwszej edycji Konkursu Funduszu "Nieobojętnych" im. Mariana Turskiego
Werdykt kapituły Konkursu Funduszu "Nieobojętnych" im. Mariana Turskiego poznamy 25 czerwca podczas specjalnego wydarzenia w Muzeum POLIN, w przeddzień setnej rocznicy urodzin Mariana Turskiego.
Celem Funduszu "Nieobojętnych" jest wspieranie osób i inicjatyw, które sprzeciwiają się obojętności wobec dyskryminacji, przemocy i wykluczenia. Powstał z przekonania, że pamięć ma sens tylko wtedy, gdy prowadzi do działania. To konkretna odpowiedź na apel Mariana Turskiego: "Nie bądź obojętny". Fundusz został powołany przez Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce wspólnie z Rodziną Mariana Turskiego.
Więcej Funduszu "Nieobojętnych" im. Mariana Turskiego
Podczas wydarzenia zostanie wręczone także specjalne wyróżnienie Nagród Historycznych Polityki im. Mariana Turskiego.
Róża "Marian Turski" i odsłonięcie rabaty
- 26 czerwca (piątek), godz. 14:00
- Przy Pomniku Bohaterów Getta Warszawskiego
- Wstęp wolny
Uroczyste nadanie nowej odmianie róży imienia „Marian Turski” oraz odsłonięcie rabaty obsadzonej tą różą. Nowa odmiana róży została stworzona przez polskiego hodowcę Łukasza Rojewskiego. Rabata powstaje dzięki wsparciu Dzielnicy Śródmieście i Zarządu Zieleni Miejskiej m.st. Warszawy.
100. urodziny Mariana Turskiego – bezpłatne warsztaty i zajęcia online dla młodzieży ze szkół ponadpodstawowych
W czerwcu przygotowaliśmy bezpłatne warsztaty i zajęcia online dla młodzieży ze szkół ponadpodstawowych:
- lekcje online – Auschwitz nie spadło z nieba,
- warsztaty stacjonarnie – Nie bądź obojętny.
To wartościowy pomysł na końcówkę roku szkolnego i lekcje wychowawcze, historię, WOS czy etykę. Rozmawiamy z młodzieżą o pamięci, odpowiedzialności, prawach człowieka i mechanizmach wykluczenia. Zapisy przyjmujemy do wyczerpania puli: [email protected].
Marian Turski – urodził się w 1926 roku w Druskiennikach jako Mosze Turbowicz. Miał czternaście lat, kiedy trafił do łódzkiego getta, gdzie działał w podziemnej organizacji Lewica Związkowa. Jednym z ostatnich transportów w 1944 roku został wywieziony do obozu Auschwitz-Birkenau. Tam Niemcy zamordowali jego ojca i brata.
W 1945 roku przeżył dwa marsze śmierci: w styczniu – z Auschwitz do Buchenwaldu, w kwietniu – z Buchenwaldu do Theresienstadt, gdzie 8 maja w stanie bliskim agonii doczekał wyzwolenia przez Armię Czerwoną.
Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał na Dolnym Śląsku, w 1949 roku przeniósł się do Warszawy. Był historykiem i dziennikarzem. Od 1958 roku kierował działem historycznym tygodnika "Polityka". Napisał, opracował i zredagował kilkanaście książek, między innymi "Lumumba i jego kraj", "Operacja Terminal", "Byli wówczas dziećmi", "Ruch Pokoju. Ludzie, fakty", "Losy żydowskie. Świadectwo żywych", "Sztuka w miejscach śmierci. Europejskie pomniki ofiar hitleryzmu" (wraz z Haliną Taborską), "Co ofiary wiedziały o swoim losie".
Otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta stołecznego Warszawy, między innymi za wieloletni wysiłek prowadzący do powstania na Muranowie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Od początku pełni także funkcję przewodniczącego Rady Muzeum. Zasiadał we władzach: Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, Stowarzyszenia Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej, Rady Domu Konferencji w Wannsee – Miejsca Pamięci i Edukacji Historycznej w Berlinie. Przez wiele lat pełnił funkcję wiceprezydenta Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego, a w 2021 roku został wybrany jego prezydentem. Otrzymał wysokie odznaczenia Polski, Francji, Niemiec, Finlandii, Luksemburga, Austrii.
Zmarł 18 lutego 2025 roku w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.
